پروفیسر صوفی عبدالرشید: شخصیت تے فن

پروفیسر صوفی عبدالرشید ۱۷ جون۱۹۳۶ ء آں ہری پور دے گراں سکندر پور بچ جمے۔ انہاں والد دا ناں مولوی عبدالرحمان ایہا۔ اسلامیہ رحمانیہ توں ابتدائی تعلیم حاصل کیتی تے فر ہائی سکول توں میٹرک دا پاس کیتا نے۔ گورنمنٹ ڈگری کالج ایبٹ آباد بچ ایف اے اسطے داخلہ کدا نے تے اتھے ہی ہاسٹل بچ رہنڑا شروع کیتانے۔ فر اتھوں بی اے کر کے نکلے۔ اس کالج دے قیام بچ انھاں دے ادبی ذوق خاصی نشوونما پائی۔ صوفی صاحب اس زمانے آں جدوں وی یاد کردے ہوندے تے انہاں دی اکھیاں چمک اٹھدیاں ا یہاں۔ نالے ہسدیوں ہسدیوں، آپنٹریں اس ویلے دے قصے کر دے اے۔ گورنمنٹ کالج ایبٹ آبادبچ اہ سٹوڈنٹ یونین دے عہدے دار تے اے ایہی نالے بزم ادب دے سیکریٹری وی رہن۔ گورنمنٹ کالج دے سالانہ رسالے ”کاغان“ ۵۵۔۱۹۵۴ ءدا طالب علم مدیر دا اعزاز وی انہاں کول اے۔ اس گلاں توں کون انکار کر سی کہ اس زمانے بچ ایبٹ آباد دا ادبی ماحول دا جواب نہی۔ اس ویلے کئی ادبی تنظیماں کم پیا کر دیاں ایہاں، پر چند ہک ایجی ہستیاں وی ایبٹ آباد بچ موجود ایہاں کہ انہاں ذات بڈیاں بڈیاں انجمناں تے پھاری ایہاں مثلاًسید بشیر حیدر کنول، پروفیسر صغیر احمدجان اور پروفیسر شوکت واسطی۔جنہاں کولوں صوفی صاحب نے اکتساب فیض کیتا اے۔شاعری تے نثر لخنی سکھی تے ادبی ذوق آں پروان چڑھایا نے۔ بی اے توں بعد صوفی عبدالرشید ہناں سنٹر بی۔ ٹی دا امتحان پاس کیتا تے محکمہ تعلیم بچ بھرتی ہو گئے۔ اس توں بعد۱۹۶۸ ء بچ ایم اے اردو کیتا تے اردو دے پروفیسر لگ گئے۔ فر ساری عمر اسی شعبہ نال جڑے رہے تے ترقی کر دے کر دے ایسوسی ایٹ پروفیسر بنٹرے۔ نالے مختلف کالجاں بچ پرنسپل،قائمقام پرنسپل تے صدر شعبہ وی رہئے۔ انہاں دے معاصرین بچ کئی بڑے بڑے ناں شامل ہن۔ جنہاں بچ پرواز تربیلوی،آصف ثاقب، پروفیسر یحییٰ خالد، پروفیسر مرتضیٰ سید، اختر بے خود مراد آبادی،حیدر زمان حیدر،سلطان سکون،پروفیسر فرید، ریاض ساغرتے ڈاکٹر ارشاد شاکر اعوان، پروفیسر صادق زاہد، محبوب الہی عطا، ڈاکٹر سفیان صفی،فضل اکبر کمال دے ناں کسی وی تعارف دے محتاج نہی۔ صوفی عبدالرشید دے مراسم قوی سطح دے شعرا تے اد بانال وی اے مثلاًڈاکٹر سید عبداللہ،احمد ندیم قاسمی، جابر علی سید، رئیس امروہوی،ڈاکٹر ممتاز منگلوری، بابائے ہندکو زبان ضیا الدین وغیرہ دے ناں خاصے اہم ہن۔
صوفی عبدالرشید آپنڑے عہد دی بہوں جاذب تے سوہنڑی شخصیت ایہی۔ جیہڑاہک واری ملد ا ایہاتے گرویدہ ہو جلد اایہا۔ اہ ہک نفیس ونستعلیق شخصیت دے مالک اے، نالے بردبار تے متحمل مزاج وی اے۔اہ انکساری وعاجزی دا بت اے۔ علم و حلم انہاں دے اندر انجو گہدا ہو یا کہ وہ آپنڑی ذات بچ ہک ادارہ اے۔صوفی صاحب نہایت دوست دار، مہمان نواز،مشفق، دھیمے مزاج اور شائستگی دا پیکر اے، انہاں دا اٹھنا بہنڑا،بولنا چالنا اساں دی مشرقی روایات تے اقدار دا عکاس ایہا۔ انہاں نال مل کے آدمی انہاں جا ہی ڈھونڈنے دا دل کردا ایہاتے فر نظر پھر پھراانہاں تے ہی جل ٹکدی ایہی۔ہک زمانہ انہاں دی علم دوستی دا معتقد ایہا۔ مگر مجال اے انہاں دے منہے تو کوئی جملہ اہجا نکل جلے جس بچ آپنڑی صفت دا کوئی رنگ ہوے۔ یا کوئی ہور انہاں دے متعلق انہاں دی موجودگی بچ اہجا کوئی جملہ بول ہکے، او ہ گل ٹک چھڑدے، تے نویں کوئی گل لاکندے اے۔
صوفی صاحب دے نال کم کرنے آلے ساتھی،سنگی یار۔،شاگرد تے محلے دار گرائیں سارے ایہی گل کر دن کہ اہ نہایت عزت دینے آلے، کم آنڑے آلے تے خیال رخنڑے آلے ایہے۔کدے کسی نال روکھا نہی بولے تے نہ ای کدے کسی آں مندا چنگا آخیا نے۔ انہاں دے شاگرداں دا آخنا ایہہ وے کہ صوفی صاحب کدے خالی ہتھ کلاساں بچ نہی آئے۔ انجو پڑھاندے ایہے کہ ساری کلاس توجہ نال سنڑ دی ایہی تے کلاس دا ماحول دوستانہ ہوندا ایہا۔
صوفی عبدالرشید دی علمیت دی کوئی مثا ل وی نہی دتی جل ہکدی کہ اہ استا ذالا ساتذہ اے۔ ہک زمانے آں انہاں سنڑ اردو زبان وادب پڑھایا تے نالے شعر و ادب دے ذوق و شوق دی تربیت وی کیتی اے۔ انہاں دے شاگرداں دی گنتی وی ممکن نہیں۔ کجاں تے کلا س بچ پڑھنے دی سعادت ملی وے میرے نالوں تے کجاں انہاں سنڑ ہتھ پکڑ کے لخنا سخایا وے۔ صوفی صاحب دی بیٹھکاں دا بوہا ہر خاص وعام تے آپنڑے پرائے اسطے ہر ویلے کھلتے دا ہو ندے ایہا۔ صوفی صاحب دے مزاج آن سمجھنڑے آلے لوک جانڑدن کہ اوہ پڑھنے پڑھانے دی ہر سرگرمی بچ سب توں اگے ہوندے اے تے نالے شعر و شاعری تے ادبی سرگرمیاں دی سر پرستی وی انہاں دا پسندیدہ مشغلہ ایہا۔ پچھلی عمر بچ گو کہ اہ خاصے تندرست اور صحت مند اے مگر عمر دے تقاضے بدل جلدن پر اہ آپنڑیاں چاہنڑ یا والے دے بلا نٹرے تے ہری پوروں ایبٹ آباد دیاں ادبی تنطیماں دے پروگراماں تے ضرور آندے اے۔انہاں دا آپنڑالخنے لخا نڑے دا کم وی قدرِ کھٹ گیا ایہا پر لگے رہندے اے۔ ہو نڑ گل کراں انہاں دی ادبی خدمات دی تے اہ ہک خاصی لمی فہرست بنڑ جلسی۔ کیوں جے انہاں دی خدمات تے کئی حوالے ہن۔ اہ محقق، نقاد، شاعر، ادیب، نثر نگار، ماہر علم عروض، ماہر تعلیم تے نصاب ساز وی اے۔ مگر انہاں دا سب تو بڈا حوالہ انہاں دا تحقیقی و تنقیدی کم اے۔ اس ضمن بچ خوش آئند گل اے وے کہ ہزارہ یونیورسٹی سنٹر انہاں دی نثری خدمات تے ایم فل دی سطح تے کم کرایا وے۔ جس دے کر نڑے دا اعزاز راقم الحروف آں حاصل اے۔ اس توں علاوہ شاعری دی گل کراں تے اہ اردو، فارسی اور ہندکو،تیر یہی زباناں بچ شعر آخدے اے۔ تعلیم دے میدان بچ کم و بیش 40سال دی خدمات انہاں دے علم، تجریہ اور عزت دا ثبوت ہیں۔ اردو شاعری دی کتاب ”سخن سرمست“ ہندکو شاعری دی کتاب ”سوچاں دے سنگ“ تے ہک نکی جئی کتاب جس بچ انہاں وی دے اردو بچ لخے دے دو مختصر مضمون شامل ہن۔ کتا باں ناں اے ”ہزارے کے ہندکو لوگ گیت“۲۰۱۵ ء بچ چھپی وے۔
صوفی عبدالرشید دیاں ماہر مضمون تے نصاب سازی دے حوالے نال خدمات خاصیاں ساری نے۔ اہ سرحد ٹیکسٹ بک بورڈ سے سنیئرممبر دی حیثیت نال کئی سال کم کر دے رہن۔ نصابی کتب دی تالیف و تدوین کیتی نے تے انہاں آپ وی ضرورت دے مطابق مضمون لخ کے وی شامل کیتے نے۔ پشاور یونیورسٹی دے نصاب ساز کمیٹی دے ممبر وی رہن۔ بی اے اور ایم اے دے نصاب بچ مواد دی تلاش و ترتیب بچ انہاں دی معاونت یونیورسٹی آف پشاورآں حاصل رہی اے۔ اس توں علاوہ انہاں نے پاکستان بھر دی یونیورسٹیاں اور انجمنان دے تحت ہونڑے آے سیمینار اں تے کا نفرنساں بچ بحیثیت مقالہ نگار، مبصر، صدر وی شرکت کیتی اے۔ ۲۳تے ۲۴اپریل ۲۰۱۳ء ہزارہ یونیورسٹی بچ اردو کانفرنس دے ہک سیشن دی صدارت وی کیتی ایہی نے۔ ۲۰۰۲ء بچ خانہ فرہنگ ایران نے اساں لوکاں فارسی زبان سکھا نڑے اسطے ایک ماہ دا کورس کرایا تے اس کورس آں پروفیسر صوفی عبدالرشید نے چلایا یعنی فارسی زبان دی تدریس کرائی ای۔ اہ ذمہ داری انہاں دی فارسی دانی دامنہ بولدا ثبوت ایی۔
اس خوبصورت شخصیت د ا باب ۲۶ دسمبر ۲۰۱۶ ءآں آپنڑے اختتام آں پہنچاوے۔ چند دن دی بیماری توں بعد اہ آپنڑے خالق حقیقی آں جاملے۔تے اپنڑی اولاد نالوں آپنڑیاں شاگرد اں وی یتیم کر گئے۔ اسی سارے اج انہاں سے شفقت تے محبت تو محروم ہو گئے آں پر انہاں دی تربیت اساں انہاں دے راہے تے چلاسی۔ سچ گل کراں تے صوفی صاحب ہری پور دا ہک بہوں بڈا حوالہ ا یے۔ سنگیاں ساتھیاں تے شاگرداں اسطے ہک محبت تے راہ دسنڑے آلا نہ رہیا۔ جنہاں کول سوال کہن کے جلنے ہونے آں تے جواب کہن کے مڑنے اے آں۔ کہرے پھس جلاں تے فون کر کے پچھ کننے ایہاں۔ کرے ادبی گل کتھ لگ جلے تے گل انہاں دے فیصلے تے گل چھوڑ کے اگے ٹرجلنے ایہاں۔ انہاں دی ذات دی موجود نال انجولگدا ایہا کہ کجھے دے آں پر ہو نڑکنڈ ننگی ننگی لگدی پئی۔ آپنڑاں آپ لوہکا لوہکا پیا لگدے۔ مرزا رفیع سوؔدا دا اہ شعر ایم اے اردو دی کسی کلاس بچ انہاں دے ہو نٹاں توں ہی سنٹر یا ایہا پراس دی سمجھ ہونٹر جل کے آئی اے:
وے صورتیں الہی کس ملک میں بستیاں ہیں اب دیکھنے کو جن کے آنکھیں تر ستیاں ہیں

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *